Hvað er BIM ?

BIM er sú aðferð að byggja upplýsingalíkan (e.Building Information Model stytting BIM) með CAD forriti sem notar hlutbunda byggingarhluta sem geyma upplýsingar um efni og áferð í þrívídd. Aðferðafræði sem gerir kleyft að vinna hugmyndavinnu í 5-D, með upplýsingatækni sem býður upp á samnýtingu gagna milli forrita, möguleika að stjórna byggingarverkefni auk þess að geta gefið skýra mynd af samsetningu og deilum.

Hvað áttu við ?

Upplýsingalíkanið (BIM) er gert með því að útbúa þrívítt líkan af byggingunni. Þetta þrívíða líkan er hlutbundið, ekki bara línur og fletir, heldur veit hver byggingarhluti úr hverju hann er (ég er 18 cm steinsteyptur veggur með 10 cm steinull, múrhúð beggja vegna og málaður hvítur). Þetta gerir mögulegt að sækja magntölur um leið og líkanið er búið til. Einnig er auðvelt að skýra mannvirkið út fyrir öðrum þar sem allar upplýsingar eru í þrívídd, það er hreinlega hægt að labba um það. Vegna þess að mismunandi verk ( lagnir, burðarþol, vistvæn vottun o.s.frv.)  eru unnin í mismunandi forritum er nauðsynlegt að geta flutt gögnin á milli, þetta kallar á samhæfða miðlun upplýsinga (IFC).

Hvað er meint með 5-D ?

5-D vísar í víddirnar sem opnast með upplýsingalíkaninu (BIM), við þekkjum 3D sem tilvísun í rýmið eða þrívíddina, með því að bæta við tímanum til að gera verkáætlun þá bætist við 4D, með tengingu í kostnaðaráætlun fæst 5D. Talað er um að 6D og 7D (líftímastjórnun, vistvæn hönnun og innkaup) bætist við í framtíðinni

Nefndu dæmi um notkun á BIM ?

Flestir byrja notkunina á BIM með því að nota hluta af möguleikunum. Listinn yfir þessa möguleika er nánast að verða ótæmandi og með hverjum degi virðast bætast við möguleikar sem upplýsingalíkanið gerir kleyft. Fyrir byrjendur þá nær upptalningin yfir þá möguleika sem opnuðust fyrst:                                              

• Sjóngerving, möguleikinn að skoða mannvirkið þrívítt og með ljósmyndagæðum
• Athugun og skipulagning á umfangi verksins
• Skipulagning og samhæfing vinnu við verkið eftir fagaðilum (rafvirki, smiður o.s.frv.)
• Villuleit og árekstraprófun
• Gæðamat og notkunarprófun
• Skipulagning og samhæfing uppbyggingarinnar, verkröðun, áfangaskipting og flæðistjórnun
• Markaðssetning og útskýring fyrir verkkaupa,  fjárfestum og kaupendum
• Samanburður á mismunandi möguleikum og kostnaði við þá
• Allskyns hreyfimyndir, gegnumgangur og flug um rýmið
• Rafrænar þrívíðar eftirmyndir      
• Rannsókn á áhrifum skuggavörpunnar eftir tímum
• Skoðun á sjónlínum

Hverjir eru kostir við upplýsingalíkanið eða BIM aðferðafræðinna ?

Þeir sem þegar eru farnir að nota BIM segja undartekningalítið frá ótal kostum sem fylgja aðferðafræðinni og alltaf bætast nýir við.                                       

Hér eru dæmi:   Kostir fyrir verktakann

• Gefur góða yfirsýn við tilboðsgerð og innkaup
• Endurskoðunarmöguleikar og greining á kostnaðarliðum og samanburður á mismunandi lausnum
• Skipulagning og samhæfing á byggingarferlinu ( jafnvel bara fyrir tvennskonar iðnaðarmenn)
• Kynna verkefnið og hvernig það er unnið fyrir fjárfestum eða verkkaupa
• Möguleikinn á árekstraprófunum (t.d.milli lagna og burðs) 
• Möguleikin að sjá mannvirkið fyrir sér í rafrænu umhverfi
• Færri villur og leiðréttingar á staðnum, minni þörf á viðbótar gögnum vegna upplýsingaskorts
• Áreiðanlegri upplýsingar um aðstæður á verkstað, gerir kleyft að nota forunnar einingar í meira mæli, sem eru yfirleitt ódýrari og aukin gæði
• Auðveldara að gera samanburð á mismunandi möguleikum, bera saman kostnað á mismunandi lausnum, t.d. verkröðun , flæðisstjórnun, staðsetningu krana
• Auðveldara að skýra verkið fyrir  þeim sem eru óvanir að lesa teikningar
• Minna um aukaverk og þar af leiðandi lægri kostnaður
   

BIM hljómar of gott til að vera satt.

Hvað er í vegi fyrir að byggingariðnaðurinn tileinki sér aðferðafræðina ?
 

BIM breytir vinnuaðferðum.  Dæmigert pyramída skipulag virkar ekki með BIM aðferðafræðinni vegna þess að hún kallar á mikla samvinnu  allra aðila. Þetta gæti orðir hindrun vegna þess að gömlu reyndu aðferðirnar gleymast illa.

Tæknin og hugbúnaðurinn –  án staðla og gagnvirkni , getur verið erfitt að skiptast á upplýsingalíkaninu.  Þetta er vandamál vegna samvinnunar sem BIM krefst.
Lögfræðileg mál  –  það virðist vera álit margra að ábyrgð arkitekta  og verktaka aukist með innleiðingu BIM án þess að það sé rökstutt.

Hverskonar hindranir má reikna með að verði á veginum við innleiðingu BIM?

• Hræðslan til að byrja með : það þurfa allir að komast yfir óttan við breytingarnar, óttan við hið óþekkta
• Tíminn sem tekur að tileinka sér hugbúnað og aðferðafræðina, eða tímaleysið þegar mikið er að gera
• Stuðningsleysi  yfirmanna
• Stuðningsleysi þeirra sem stjórna tölvumálum
• Kostnaðurinn við að koma BIM aðferðafræðinni af stað

Hvað kostar að BIM væðast?

Því miður er ekkert eitt einfalt svar við því. Það má fá hugmynd af kostnaði með að skoða hvað þarf til að innleiða BIM, mögulega ný forrit, endurnýja vélbúnað, þjálfun  á hugbúnað,o.s.frv. ( þetta getur verið á bilinu 0 kr. til 1 milljón á mann, eftir því hvað er endurnýjað og hvernig þjálfun er). 

 Innleiðing á BIM getur verið mjög kostnaðarsöm, en hafa þarf í huga kostina sem fást við innleiðingu aðferðafræðinnar og sparnaðinn sem fæst við það. Almennt er talið að um leið og kúnnar og verktakar geri sér bertur grein fyrir kostum  BIM, þá komi val þeirra á hönnuðum til með að ráðast af því hvernig þjónustu hönnuðirnir geti veitt  og að BIM verði einn af mikilvægustu atriðum fyrir valinu.

Hver á að greiða fyrir líkanið ?

Algengasta spurningin sem upp kemur er, hver græðir mest á líkaninu og á sá þar af leiðandi að bera kostnaðin á því ?  Það er orðin víðtæk skoðun að allir njóti góðs af upplýsingalíkaninu  og þar af leiðiandi eigi allir að bera hluta af kostnaðinnum.

Eins og búið er að gefa í skyn hér fyrir ofan, þá er almennt talið að kostnaðurinn við BIM væðinguna, þá er endurnýjun tækja, hugbúnaður og þjálfun talinn með, sé lægri en hagnaðurinn sem fæst með breytingunni. Nánari skoðun er í gangi hjá mörgum aðilum, enda mikilvægt að upplýsingarnar séu sem nákvæmastar og menn viti hverjir eru að hagnast mest og síðan borga mest. Hvernig líkanið er afhent, hvernig samningar eru og hvernig greiðslum er háttað stýra að verulegu leyti hvernig hagnaðinum af BIM væðingunni er skipt.

Að hverju á ég að huga þegar ég hef BIM væðinguna ?

Gerðu áætlun, hafðu hana einfalda og nákvæma. Einbeittu þér að áþreifanlegum atriðum og varaðu þig á aukaatriðum. Ekki hefja mörg verkefni í BIM fyrr en þú hefur keyrt eitt verk alveg í gegn og kynnst vandamálunum sem upp koma. Undantekningarlítið læra menn á fyrsta verkefninu að aðferðafræðin sem menn beittu við hefðbundinni verk á ekki allskostar við um upplýsinga líkanið og vinnubrögðin breytast miðað við það. Einnig er mikilvægt að lofa ekki einhverju sem menn geta ekki staðið við, eða fullyrða að  BIMmið geti hluti sem þú ert ekki búinn að reyna sjálfur áður.

Allt í lagi, segjum svo að ég ætli að stökkva á þetta, hvað þá ?

Hvernig  byrja ég í BIMmi ?

Hvort sem um er að ræða fyrirtæki í hönnun ( arkitekt, verkfræðingur, tæknifr. o.s.frv.)  eða byggingarverktakar þá er fyrsta skrefið eins : velja þarf verkefni til að prufukeyra aðferðafræðina. Einnig þarf að ákveða hvaða hugbúnað menn ætla að nota, passa að vélbúnaður sé nægilega öflugur og þjálfa starfsfólk, þetta má gera samhliða uppbygginguna á leiðsöguverkefni. (pilot project).
Hönnunarstofurnar geta hafist handa strax við að teikna upp leiðsöguverkefnið og þróa hönnunina. Verktakinn verður að byggja upp sitt eigið upplýsingalíkan ( unnið eftir 2D upplýsingum og er oft kallað slimBIM ) nema að hann sé í samstarfi við aðila sem þegar notar BIM. 

Mörgum hefur fundist kostur að hafa ráðgefandi BIM sérfræðing til að aðstoða við þjálfun og innleiðingu aðferðafræðinnar. Á stærri stofum er gott er að setja á laggirnar BIM stjórn til að hafa yfirumsjón með verkinu. Bæði til að fá yfirsýn yfir kosti/galla og til að halda mönnum við efnið. Gott er að blanda saman eldri yfir mönnum og þeim sem eru að byggja módelið, þannig verða allir betur meðvitaðir og styðja betur hvor annan.
Hverjir eiga að vera innviklaðir í BIM væðingunni ?
Vegna þess hve BIM kallar á mikla samvinnu þá er eðlilegt að hafa alla með : eigandinn, arkitektinn, verkfræðingarnir, aðrir ráðgjafar og sérstaklega verktakinn og undirverktkar.  Innleiðingin verður ekki alltaf til við kjör aðstæður, en það er nauðsynlegt að gera eiganda og öðrum aðilum sem ekki eru í BIMmi meðvitaða um þróun og breytingum á verktímanum. 

Hvaða hugbúnað gæti ég notað við BIM væðinguna ?

Hafið í huga að hver aðili þarf aðeins hluta forritategunda sem nefndar eru:

• Hlutbundin þrívíddar CAD hugbúnaður til að byggja upp upplýsingalíkanið (t.d. ArchiCAD, AutoCAD Archit, Bentley (Microstation), Revit eða VectorWorks)
• Burðarþolsútreikningar (t.d. Bentley (Microstation), Revit, SCIA Static eða Tekla Structure)
• Lagnir (t.d. Bentley (Microstation),DDS-CAD, MagiCAD eða Revit )
• Samræminga og villuleitarforrit  (t.d. Navisworks eða  Solibri)
• Kostnaðaráætlun (t.d. Innovaya,Timberline eða VICO)
• Verkáætlun (t.d. Innovaya eða VICO)

Hvernig læri ég á öll þessi forrit ?

Þjálfun, námskeið, það eru góð kennslugögn á netinu, hreyfimyndir og .pdf gögn, best er líklega að finna einhvern sem er byrjaður að nota aðferðarfræðina og níðast á honum.